کمال گرایی و۳ سه بعد درون شخصی، بین شخصی و اجتماعی

کمال گرایی

من می خواهم یک کمال گرا شوم !

در این مقاله کوتاه با هم مفهوم کمال گرایی را از منظر بزرگان حوزه های روانشناسی بررسی کرده و انواع آن را بر می شمریم با ما همراه باشید.

امروزه  با توجه به پیشرفت های روز افزون در صنعت ، ابزار آلات و تغییر در نگرش های مردم ، پذیرفتن و بینش نسبت به فرهنگ های مختلف ، تغییر سبک های فرزند پروری و ….

انسانِ امروزی تمایل دارد که متناسب با سرعت جامعه به سمت پیشرفت و صنعتی شدن، او هم به روز و یا اصطلاحا آپدیت ( Update  ) شده و پا به پای این تغییر ها، او هم تغییر کرده و از شرایط کنونی و این سیر تکاملی حداکثر بهره را ببرد.

به همین خاطر انسان ها خود را موظّف کردند که تلاش و تلاش و تلاشِ بیشتر داشته باشند و فعالیت های خود را حول محور کسب درآمد بیشتر برای ساختن زندگی بهتر و مورد نظر قرار دهند. در همین بین و با توجه به روحیه سیری ناپذیر انسان برای کسب شرایط بهتر از قبل ، سبب شد انسان به سمتی کشیده شود که همه ی ” بهترین ” ها را برای خود و خانواده  خود بخواهد، بطور مثال اگر قرار است ماشین بخرد ، بهترین و زیباترین  آن را، اگر قرار است کتابی بنویسد ، جامع و کامل ترین کتاب را و حتی اگر قرار است ازدواج کند آنقدر معیارهای خود را بر پایه بهترین ها بنا می کند که انتخاب همسر آینده را برای خودش دشوار می کند .

این روحیه سیری ناپذیری و بهترین خواهی مرتبط با جنس خاصی نیست و ممکن است همه ما مقداری را با شدّت ها و اندازه های مختلف داشته باشیم.

در این مقاله قصد داریم به تشریح کمال گرایی بپردازیم. لازم به ذکر است که ما مجاز به  زدن برچسب خوب و بد به ویژگی ها و کلمات و … نیستیم و فقط با تشریح موضوع در تلاش هستیم که به  شخص بینش دهیم و وی را در تصمیم گیری اش که چه ویژگی ای را مایل است برای خودش انتخاب کند کمک کنیم.

کلمه کمال در واژه نامه انگلیسی تحت عنوان واژه perfect نامگذاری شده است و معنی کمال به فارسی شامل معانی مختلفی می شود از جمله تمام شدن، کامل شدن، تمام، آراستگی صفات ، معرفت، ترقی را می توان در معانی کمال استفاده کرد و کلمه کمال گرایی معادل فارسی کلمه ( perfectionism ) در انگلیسی است .

که با توجه به معانی کمال به معنی گرایش به کامل شدن ، ترقی  ، مجهز شدن به صفات نیکو و … است. به نظر می رسد که کارشناسان بر روی یک تعریف دقیق از کمال گرایی اتفاق نظر ندارند، اگر کمال گرایی فقط دسترسی به استاندارد های خوب و واقع گرایانه باشد، در این صورت فرد کمال گرا می تواند احساس خوبی داشته باشد.

دکتر دیوید برنز روان پزشک بالینی و نویسنده مشهور تعداد زیادی از کتب از جمله : از حال بد به حال خوب و خُلق درمانی نوین ، کمال گرایان را اینگونه معرفی می کند :

” کسی که استاندارد هایش فراتر از دسترس و یا منطق است. ” و ” فردی که بصورت وسواس گونه و پیوسته برای دستیابی به اهداف ناممکن، تلاش می کند و ارزش هایش را تماماً از لحاظ مولّد بودن و میزان دستاورد ها مورد ارزیابی قرار می دهد. “

هدف اصلی این افراد اجتناب از شکست است . در تعریف دیگر ، کمال گرایی ( perfectionism ) در اصل به عنـوان تمایـل پایدار فرد به وضع معیارهای کامل و دست نیافتنی و تلاش برای تحقّق آنها است که با خود ارزشیابی های انتقادی از عملکرد شخصی همـراه مـی باشـد.

تاریخچه مختصر کمال گرایی

آدلر ( ۱۹۳۷) در بین روانشناسان، برای اولین بار واژه کمال را در روانشناسی بکار برد و آن را به معنای هدف نهایی انسان در جهت تلاش برای کامل کردن خود بیـان کـرد.

آلپورت ، از واژه “انسان بالغ” برای کمال انسانی استفاده می کند و معتقـد اسـت کـه داشـتن هدف های بلندمدت و تلاش برای آینده، کانون وجود کمال برای آدمی را تشکیل می دهد.

وی صفت هایی مانند گسترش خـود، صمیمیت و همدردی، پـذیرش خـود، ادراک واقع بینانه و زندگی یکپارچه را از ویژگی های مهـم کمـال انسـان مـی دانـد.

یونـگ ، از واژه « فردیت یافته » برای تبیین کمال انسان استفاده می کند که از عمیق ترین سطح ناهشیار، یعنی کهن الگوی «خویشتن» سرچشمه می گیرد.

او هدف زنـدگی انسـان را تحقّـق ایـن ویژگـی می داند که سبب گسـترش و بالندگی فـرد می شود و صفت هایی همچـون انسـجام و یکپارچگی، خودآگـاهی، سـازگاری، احسـاس جـاودانگی، افـزایش اسـتقامت و احسـاس مسئولیت را از جمله مهمترین آنها بیان می کند.

اریک فروم ، واژه ” انسان بارور ” را برای کمال انسان بکار می برد و منظور خود را از آن، به معنای به کار بستن همه قدرت ها و استعدادهای بالقوه فرد برای تحقـق خویشتنِ خـود بیان می کند.

او شخصیت سالمِ بارور را کسی می داند که همه استعدادهای بـالقوه خـود را پرورش و همه قابلیت ها و توانایی های خـود را تحقـق دهـد و بـه بار آوردن مهمترین دستاوردهای خود بپردازد.

فرانکل، از واژه « انسان از خود فرارونـده » بـرای کمـال اسـتفاده می کند و معتقد است که سه عامل مهم معنویـت، آزادی و مسـئولیت در تشـکیل سـلامت روان در انسان نقش اساسی دارد.

از نظر او، اشخاص سالم همواره در تلاش بـرای رسـیدن به هدف هایی هستند که زندگی شان را معنا می دهد. او ویژگـی هـایی ماننـد آزادیِ انتخـاب عمل، مسئولیت هدایت و زندگی شخصی، تسلّط آگاهانه بر زندگی و آینده نگری را از جملـه ویژگی های کمال می داند.

ابعاد کمال گرایی

پژوهش های اخیر سه بعد درون شخصی، بین شخصی و اجتماعی را برای کمال گرایی متمایز کرده اند.

این سه بعد عبارتند از:

  • کمال گرایی خویشتن مدار
  • کمال گرایی دیگر مدار
  • کمال گرایی جامعه مدار.

همچنین هر کدام از این ابعاد با مولفه های روانشناختی مختلف در ارتباط قرار می گیرند.
کمال گرایی خویشتن ( خود ) مدار:

کمال گرایی خویشتن مدار عبارت است از تمایل به وضع معیارهای غیر واقع بینانه برای خود و تمرکز بر نقص ها و شکستها در عملکرد که با خود نظارت گری های دقیق همراه است .

در توضیحی دیگر؛ کمال گرایی خودمدار یک مؤلفه ی انگیزشی است که شامل تلاش‌های فرد برای دستیابی به خویشتن کامل می باشد.

این افراد استانداردهای شخصی بالایی را برای خود برگزیده و عملکرد خود را در رسیدن به این استانداردها ارزیابی می کنند. به عبارتی دیگر، این افراد دارای انگیزه ی قوی برای کمال، معیارهای بالای غیرواقعی، کوششهای اجباری، تفکر همه یا هیچ در رابطه با کل موفقیت یا کل شکست موجود به عنوان نتایج بوده و روی اشتباهات گذشته تمرکز دارند.

این افراد  افراطی، موشکاف و انتقادگر هستند به گونه ای که نمی‌توانند عیب ها و اشتباهات یا شکست های خود را در جنبه های مختلف زندگی بپذیرند.

این جنبه از کمال گرایی به خود‌انتقادی شدید در کارها و داشتن انتظارات بالا برای خود اشاره می کند. بنابراین، منبع و موضوع کمال گرایی در این بُعد از کمال گرایی درونی است.

کمال گرایی دیگر مدار:

کمال گرایی دیگر مدار بیانگر تمایل به داشتن انتظارات افراطی و ارزشیابی انتقادی از دیگران می باشد. به عبارت دیگر؛ این بُعد از کمال گرایی از ابعاد میان فردی است که در برگیرنده ی انتظارات بالا برای عملکرد دیگران می باشد. پس منبع کمال گرایی، درونی اما موضوع آن بیرونی است. از آنجا که کمال گرایی دیگرمدار با بی اعتمادی و احساس دشمنی نسبت به دیگران همراه است، ممکن است به روابط میان فردی دشوار بیانجامد؛ مانند گرایشهای کمال گرایانه ی والدین برای فرزندان خود با خشونت و سرزنش همراه است .

کمال گرایی جامعه مدار ( القاء شده توسط اجتماع ) :

کمال گرایی جامعه مدار به احساس ضرورت رعایت معیارها و برآورده ساختن انتظارات تجویز شده از سوی افراد مهم به منظور کسب تأیید آنها اطلاق می شود .

این بُعد از کمالگرایی از ابعاد میان فردی دیگران ساخته شده است. این عقیده ای است که دیگران انتظارات اغراق آمیز و غیرواقعی را بر شخص اعمال می کنند، هر چند که برآورده کردن آنها ناممکن و یا دشوار است، ولی شخص باید این توقعات و انتظارات را برآورده سازد تا مورد تأیید و پذیرش دیگران قرار گیرد.

چون این معیارهای افراطی از طرف دیگران به فرد تحمیل می شوند، بنابراین منبع کمال‌گرایی، بیرونی اما موضوع آن درونی است.

این معیارهای افراطی، احساسی را در فرد به وجود می آورد که غیرقابل کنترل هستند و در نتیجه میتوانند باعث احساس شکست ، خشم، نا ‌امیدی، اختلال وحشتزدگی، هراس اجتماعی و اختلال وسواس- اجباری شوند.

هاماچک (۱۹۷۸) با تمایز کمال گرایی بهنجار ( normal perfectionism ) و نوروتیک ( neurotic perfectionism )، معتقد است که کمال گرایی بهنجار از تلاش و رقابت برای برتری و کمال لذّت می برد و در عین حال محدودیت های مشخصی را به رسمیّت می شناسد؛

و کمال گرایی نوروتیک به دلیل انتظارات غیرواقع بینانه هرگز از عملکرد خود خشنود نخواهد شد. به طور کلی دو بُعد بهنجار و نابهنجار کمال گرایی مورد تأیید قرار گرفته است.

بلت (۱۹۹۵) معتقد است که کمالگراهای سازش نایافته (نوروتیک) شـدیداً از شکست اجتناب می کننـد و در مقابـل احتمـال انتقـادگری دیگران آسیب پذیرند. این گروه از کمالگراها، حـوزه هـای مختلف فعالیت و روابط اجتماعی را تهدید کننده، تحمیلی و ناحمایتگر تلقی می کنند.

برعکس، افراد دارای کمالگرایی بهنجار در عین حـال که استانداردهای شخصی بالا برای خـود وضـع مـی کننـد، می توانند محدودیت هـای شخـصی و محیطـی را بپذیرنـد وخودشان را موفق بدانند حتـی اگـر اسـتانداردهای شخصی آنها کاملاً محقق نشود .

 تری – شورت، اوئنز، اسـلد و دیـویی ( ۱۹۹۵ ) بـر اسـاس تقسیم بندی بهنجار – نوروتیک کمالگرایی در چارچوب یک مدل نظری، دو نوع کمالگرایـی مثبـت و منفـی را متمـایز کردند. کمالگرایـی مثبـت (  positive perfectionism ) به آن دسته از شناخت ها و رفتارها اطلاق می شـود کـه هدفـشان کسب موفقیت ها و پیـشرفت هـای سـطح بـالا بـه منظـور دستیابی به پیامدهای مثبت است.

کمالگرایـی منفـی ( negative perfectionism ) به شناخت هـا و رفتارهــایی گفته می شود که هدفشان کسب موفقیتها و پیشرفتهـای ســطح بــالا بــه منظــور اجتنــاب یــا فــرار از پیامــدهای منفی است .

در آخر به نکته حائز اهمیتی در خصوص طبقه بندی های ابعاد کمال گرایی اشاره می کنیم. هرگونه طبقه بندی، تلاشی برای مشخص کردن و ساده کردن مطلب است، اما فراموش نکنید که نوع بشر در یک دسته بندی به راحتی جای نمی گیرد و ممکن است فرد ، خود را در میان هر طبقه و گروه بندی بیاید و تصمیم با شماست که در وهله اول مشخص کنید تعریف شما از کمال گرایی چیست و سپس اینکه آیا کمال گرایی را به عنوان یک ویژگی مناسب می دانید و انتخاب می کنید و یا خیر.

پژمان خسروزاده

تحریریه شناخت مگ

Previous «
Next »

۲ Comments

  1. سلام خسته نباشید
    الان اگر دچار کمال گرایی منفی بودیم باید چکار کنیم؟
    اگر یک مقاله هم درباره راهکارهای درمانی بنویسید ممنون میشم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *