آسیب های اجتماعی و درک عمیق از فرهنگ حاکم بر جامعه

آسیب های اجتماعی

پدیده ای به نام آسیب های اجتماعی

مسأله مربوط به آسیب های اجتماعی از دیرباز در جامعه بشری مورد توجه اندیشمندان بوده است.

همزمان با گسترش انقلاب صنعتی و گسترش دامنه نیازمندی ها، محرومیت های ناشی از عدم امکان برآورده شدن خواسته ها و نیازهای زندگی موجب گسترش شدید و دامنه دار فساد، عصیان، تبهکاری، سرگردانی، دزدی، و انحرافات جنسی و دیگر آسیب ها شده است.

مجموعاً در بینش جامعه شناختی در تعیین انحرافات و کجروی ها روی چند نکته تأکید بیشتری می شود؛ یکی اجتماعی بودن این پدیده یعنی انحراف و جرم ؛ چرا که زاییده جامعه و اجتماع است و ناشی از نوع اختلال کارکردی و بی نظمی در ابعاد اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نظام اجتماعی می باشد.

 دیگری نسبیت آن است، زیرا از جامعه ای به جامعه دیگر و از زمانی به زمان دیگر در یک جامعه تفاوت می پذیرد به دلیل ویژگی های فرهنگی متمایز و منحصر به فرد هر جامعه و تغییرات اجتماعی که یک جامعه در طول زمان شاهد آن است .

در بحث مربوط به شناخت آسیب های اجتماعی و فرهنگی، سؤال های اساسی که مطرح می شود این است که

  • چه چیزی به عنوان آسیب شناخته می شود؟
  • عوامل زمینه ساز و علل آشکار کننده آن کدام ها هستند؟
  • چه راهکارهایی برای کنترل و کاهش آسیب ها وجود دارد؟

آسیب های اجتماعی به دسته ای از نابسامانی ها و ناهنجاری های رفتاری افراد یک جامعه چه بصورت فردی و یا جمعی اطلاق می شود که ریشه در بی نظمی ها، کژکارکردی های پدیده های اجتماعی و پیامدهای نامطلوب آنها دارد.

این آسیب ها غالبا باعث رنجش روانی، جسمی و مادی اقشار خاص و آسیب پذیر جامعه می شوند و همچنین می توان گفت که :

به هر نوع عمل فردی یا جمعی گفته می شود که در راستای اصول اخلاقی و قواعد عام عمل جمعی یا غیر رسمی جامعه محل فعالیت کنشگران قرار نمی گیرد و در نتیجه با منع قانونی یا قبح اخلاقی و اجتماعی روبه رو می گردد.

در تعریفی دیگر اینگونه ذکر شده است که آسیب های اجتماعی به مفهوم رفتاری است که به طریقی با انتظارهای مشترک اعضای یک جامعه سازگاری ندارد و بیشتر افراد آن را ناپسند و نادرست می دانند.

درواقع هر جامعه از اعضای خود انتظار دارد از ارزش ها و هنجار ها تبعیت کنند اما همواره عده ای پیدا می شوند که پاره ای از این ارزش ها و هنجارها را رعایت نمی کنند. جامعه، افرادی که هماهنگ و همساز با ارزش ها و هنجارها باشند، سازگار یا همنوا و اشخاصی را که برخلاف آنها رفتار می کنند، ناسازگار یا ناهمنوا می خواند.

از میان افراد نابهنجار، کسی که رفتار نابهنجارش زودگذر نباشد و دیرگاهی دوام آورد، کجرو یا منحرف نامیده می شود و رفتار او را انحراف اجتماعی یا آسیب اجتماعی می خوانند .

البته باید این موضوع را در نظر داشت که پیچیدگی رفتار آدمی بگونه ای است که نمی توان یک عامل را به عنوان عامل مسلط رفتار ” بهنجار” تلقی کرد بلکه عوامل متعدد و منظومه ای از علل و عوامل مشکل و ارتباط متقابل با یکدیگر منجر به پیدایش “رفتار” می گردد.

ارتباط متقابل فرد و جامعه و محیط پیرامونش و تعادل بین آنها در تکوین رفتار مؤثر می باشد. بدیهی است رفتار انحرافی نیز از چنین وضعیتی برخوردار بوده و مشمول همین شرایط خواهد بود.

عوامل اجتماعی مؤثر بر رفتار انحرافی و بزهکاری، گوناگون و متعددند از جمله وضعیت اقتصادی خانواده ( فقر یا رفاه بیش از حد ) ، معاشرت با دوستان ناباب و ناصالح، بدون هدف در گذراندن اوقات فراغت، بیکاری، نوع شغل و میزان درآمد، رضایت و عدم رضایت شغلی، تجرد و تأهل، تراکم جمعیت، مهاجرت، بی عدالتی، مواد مخدر و اعتیاد وسایل ارتباط جمعی از قبیل روزنامه و رادیو تلویزیون ….

همگی در ارتکاب جرم، پیدایش و توسعه مفاسد و کجروی ها اثر قطعی دارند و فراگرد جامعه پذیری و اجتماعی در نحوه رفتار و سلوک فرد اثر تعیین کننده ای دارد .

آسیب ها و ناهنجاری های اجتماعی، محیط زیست و اجتماع بشری را دستخوش تغییر هایی کرده است که امکان زندگی سالم و کم دغدغه را به خصوص در یک جامعه دیندار از بین خواهد برد .

آسیب های اجتماعی قابل درمان و پیشگیری اند . پیشگیری در هر جامعه موکول به شناخت علمی ویژگی ها و قانون مندی های حاکم بر تحول آسیب ها در آن جامعه و بکارگیری یافته های علمی در فرآیند برنامه ریزی های اجتماعی است.

روانشناسان در دهه های اخیر، در بررسی اختلالات رفتاری و انحرافات اجتماعی به این نتیجه رسیده اند که بسیاری از اختلالات و آسیب ها در ناتوانی افراد در تحلیل مسائل شخصی، عدم احساس کنترل و کفایت برای رویارویی با موقعیت های دشوار و عدم آمادگی برای حل مشکلات و مسایل زندگی به شیوه مناسب، ریشه دارد .

درسال های اخیر رفتارهای پر خطر از جمله خودکشی، سوءمصرف مواد، پرخاشگری و … در نوجوانان به میزانی هشداردهنده بالا رفته است. با شروع هزاره سوم و در آستانه قرن بیست و یکم موضوع مواد مخدر و روان گردان ها به عنوان یکی از بحران های جهانی مطرح شده، به گونه ای که بالغ بر ۲۴۰ میلیون نفر از مردم در سطح جهان حداقل یکبار در سال یک نوع مواد مصرف کرده اند.

این تهدید چندوجهی و پیچیده زمینه ساز آسیب های فراوان دیگری شده که ابعاد آن را می توان در خشونت، طلاق، همسرآزاری، کودک آزاری، جرائم منکراتی، قتل و … مشاهده کرد.

در عصر جهانی شدن گستره این بحران جهانی نیز در کشور ایران به گونه است که بالغ بر ۹۰ درصد مردم اولین تهدید در عرصه مسائل اجتماعی را اعتیار به مواد مخدر و روان گردان ها مطرح کرده اند، به طوری که شاهد این واقعیت تلخ هستیم که موضوع اعتیاد در لایه های مختلف خانواده، محیط های آموزشی، محله ها و محیط های کاری رسوخ کرده است.

نکته قابل توجه در مورد پیشگیری از آسیب های اجتماعی این  است که در برخورد با آسیب های اجتماعی تقلید کورکورانه از بیگانگان جایز نیست به دلیل اینکه آسیب های اجتماعی ارتباط کاملی با سنت های هر جامعه دارد و الگو برداری از جوامع دیگر صلاح نیست.

هر جامعه ای متناسب با شرایط خود، فرهنگ، رشد و انحطاط خود با انواعی از انحرافات و مشکلات روبروست که تأثیرات مخربی روی فرآیند ترقی آن جامعه دارد.

پژمان خسروزاده 

تحریریه شناخت مگ

Previous «
Next »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *