مادر روانشناسی کودک ماریا مونته سوری اولین پزشک زن

مادر روانشناسی کودک

ایتالیا، کشوری که شاید یکی از مهدهای هنر و فلسفه و علم شناخته می‌شود قبل از جنگ جهانی دوم هیچ پزشک زنی نداشت. اما ماریا مونته سوری، دختر جسور الکساندرو مونته‌سوری و رنیلده استوپانی اولین دختری بود که در دانشگاه پزشکی از کالسکه مخصوصش پیاده شد و بعد ها مادر روانشناسی کودک نام گرفت.

با وجود تمام مخالفت‌ها و فضای اختناق آور سیاسی و اجتماعی ایتالیای آن روزها، ماریای جوان با نمرات عالی از دانشگاه پزشکی فارغ التحصیل شد. اما هیچ بیمارستان و مرکز پزشکی حاضرنشد او را استخدام کند. به همین سبب، مسئولیت یکی از مراکز کودکان معلول را پذیرفت.

دختر طبقه مرفه که تا آن لحظه جنگیده بود که پزشک شود با ناباوری خود را بین کودکانی یافت که اصلا تربیت پذیر به نظر نمی‌آمدند. حتی وقتی جلسه‌ای ترتیب داد تا حمایت نیکوکاران آن زمان را برای کمک مالی به این منطقه محروم جلب کند نتوانست بچه ها را ساکت کند و هیچ کس حاضر نشد به کودکانی کمک کند که حتی معنای رفتارهای صحیح اجتماعی را هم نمی‌دانستند.

ماریا درمانده به نظر می‌رسید، حمایتی درکار نبود و در نتیجه پولی هم در اختیار نداشت تا سر و سامانی به وضع موجود بدهد. بچه‌ها آنقدر سرو صدا و شیطنت می‌کردند که حتی صدای ماریا به آن ها نمی‌رسید.
شب ها آنقدر با خودش فکر می‌کرد و آنقدر به نتیجه نمی‌رسید که کلافه شده بود. تا اینکه یک کودک آرام او را از این وضعیت نجات داد.
او دید بچه در میان شلوغی‌ بی‌اندازه ساکت است و به همه چیز با‌ کنجکاوی نگاه می‌کند. همین مساله سبب شد تا او بفهمد اولین چیزی که باید به دانش‌آموزانش یاد دهد “سکوت” است.

ماریا دریافت سیستم آموزشی آن زمان به هیچ وجه خلاقیت کودکانه را تقویت نمی‌کند و در سنی که بچه‌ها نیاز به بازی کردن دارند آنقدر باید با روش‌های خشک و بی‌انعطاف درس بخوانند که حق دارند تمام آن کتاب‌های بدون تصویر‌و خسته‌کننده را کنار بگذارند و فقط سرو صدا راه بیاندازند.

ازآنجایی که ماریا در مدرسه مهندسی دوران دبیرستان را سپری کرده بود و به ریاضیات، فیزیک و علوم طبیعی هم مسلط بود برای تدریس دست به اقدام جالبی زد که بعدها در سراسر جهان با نام “مدرسه‌های ماریا مونته سوری ” مورد استقبال قرار گرفت.
او با توجه به نیاز مبرم کودکان به بازی و تجربه، ابزارهایی از چوب ساخت که بر هرکدام یک حرف الفبا نوشته شده بود. با این روش توانست الفبا، کلمه‌سازی و جمله‌سازی را به کودکانی یاد دهد که از نظر ذهنی ناتوان بودند.

ماریا نقش معلم را از حاکم مطلق کلاس، به راهنما تغییر داد. راهنمایی که بچه ها را در رده‌های سنی متفاوت گروه‌بندی کرده  و به هر کدام مسئولیت متناسب با استعدادش را می دهد. تکالیف از آسان به دشوار طبقه‌بندی شده بود و کودکان با همفکری و استفاده از شیوه خودشان آن ها را حل می‌کردند.

محیط، عامل دیگری بود که ماریا به آن اهمیت می‌داد. او به جای استفاده از نیمکت‌های تیره، از میزهای رنگ شاد با رومیزی‌های پارچه‌ای زیبا استفاده کرد.ظرف‌های غذا را رنگی انتخاب کرد و در کنار درس‌های تئوری، آموزش‌های عملی مانند نقاشی و پازل‌سازی و نجاری را به کودکان تعلیم داد.

کلاس برای دانش آموزان تحت تعلیم ماریا، ‌دیگر جنبه عذاب‌آور گذشته را ‌از دست داده بود. آن‌ها دیگر فقط درس نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌خواندند بلکه مهارت‌های زندگی را هم آموزش می‌دیدند.

میزکار خود را مرتب می کردند. برای مساله‌های ریاضی راه‌ ‌حل‌های متفاوت پیدا می‌کردند و آنقدر سکوت را آموخته بودند تا به اندازه کافی صدای خلاقیت درونی خود را بشنوند.
او فرصت تجربه آزاد را به شاگردانش می‌داد. آزادی مبتنی بر اصول در روش مونته سوری  به او لقب مادر روانشناسی کودک دنیا را داد و کودکانی که حتی نمی‌توانستند بهداشت فردی خود را رعایت کنند و از لحاظ بهره هوشی بسیار ضعیف‌تر از همسالان خود بودند در آن سال توانستند مقام سوم المپیاد علمی مدارس را از آن خود کنند.

پس از فراگیر شدن روش تدریس ماریا مونته سوری، دولت فاشیستی وقت به رهبری موسیلینی او را به جرم حمایت از آزادی و بینش‌های خاص خودش  به اسپانیا تبعید کرد.
تبعید، بستری فراهم آورد تا ماریا شیوه‌اش را در جهان ترویج کند. او پس از چندی به هند سفر کرد و تحت تاثیر “گاندی” باورهای آزادی‌خواهانه خود را تقویت کرد.

باورهای او تا جایی پیش رفت که در سال ۱۸۹۶در کنگره برلین به عنوان نماینده ایتالیا حاضر شد و سخنرانی به یادماندنی‌اش درخصوص لزوم برابری دستمزد زنان و مردان همه را میخکوب کرد. بالاخره مادر روانشناسی کودک ماریای خستگی ناپذیر، پس از حدود نیم قرن تلاش برای آموزش کودکان جهان در ۸۲ سالگی در هلند درگذشت.

او پزشکی بود که آموزش کودکان را به طبابت ترجیح داد. مرزهای روانشناختی کودکان را بررسی کرد و با تلاش بی‌وقفه و احترام بی‌نظیری که به روح بچه ها می‌گذاشت باعث شد مدرسه‌های ماریا مونته‌سوری بیش از یک قرن از بهترین‌های دنیا به شمار روند. او دوبار نامزد دریافت جایزه نوبل شد. مدال افتخار یونسکو را در کارنامه داشت و از دست ملکه انگلستان نشان افتخار دریافت کرد.

اما این‌ها تنها افتخارات مادر روانشناسی کودک نبود. همانطور که در کتابش می‌گوید او توانست صدای درون کودکان را بشنود. صدایی که می‌گفت: “برای کارهام کمکم کن اما مرا کنترل نکن”

اندیشه‌های او باعث شد تا سنجاقک این هفته را به معرفی یکی از برترین‌های دنیای روانشناسی که به حق مادر روانشناسی کودک نام گرفته اختصاص دهد، امید دارم این مطلب کوتاه اندیشه‌های ما را نسبت به آموزش کودکانمان متحول کرده باشد.
از اینکه سنجاقک را برای مطالعه انتخاب کردید بسیار شادمانم.

هانا بهرامی

تحریریه شناخت مگ

Previous «
Next »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *